ଜୟ ସୋମନାଥ

ଶ୍ରୀ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ କାନୁନଗୋ

ପରିଚୟ

କେ. ଏମ୍. ମୁନ୍‌ସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ କାନୁନ୍‌ଗୋଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓଡ଼ିଆରେ ଅନୂଦିତ 'ଜୟ ସୋମନାଥ' କେବଳ ଏକ ଐତିହାସିକ ଉପନ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଗୌରବ ଓ ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱାସର ଏକ ଜୀବନ୍ତ କାହାଣୀ । ପାଠକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରର ସେହି ହଜାରେ ବର୍ଷ ତଳର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ ଭିତରକୁ ନେଇଯିବାରେ ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଏକ ସେତୁ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ ବିଶାଳ ମନ୍ଦିରର ବର୍ଣ୍ଣନା ନାହିଁ, ବରଂ ସେହି ମନ୍ଦିର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରତିଟି ଭାରତୀୟର ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଆସ୍ଥାର ଗଭୀରତାକୁ ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ଆମକୁ ବିକ୍ରମ ଅବ୍ଦ ୧୦୮୨ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୦୨୪) ର ସେହି ସମୟକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ସୋମନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିଜର ସମସ୍ତ ବିଭବ ଓ ଶୋଭା ସହ ବିରାଜମାନ ଥିଲା । ପବିତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ-ଏକାଦଶୀ ଦିନ ହଜାର ହଜାର ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ "ଜୟ ସୋମନାଥ" ଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ର ମୁଖରିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଗଜନୀର ସୁଲତାନ ହମୀରର ଆକ୍ରମଣ ସମ୍ବାଦ ସବୁକିଛି ଓଲଟପାଲଟ କରିଦେଇଥିଲା । ଏହା କେବଳ ଏକ ସାମରିକ ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ଆକ୍ରମଣକାରୀର ବୀଭତ୍ସତା ବିରୁଦ୍ଧରେ ମାତୃଭୂମିର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ଅଦମ୍ୟ ସାହସ ଓ ଚରମ ଆତ୍ମବଳିଦାନର ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଗାଥା ।

ପାଠକ ଏହି ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଏଭଳି ଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିବ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମ, ପ୍ରତିଶୋଧ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଚକ୍ରାନ୍ତ ସହ ମାନବୀୟ ଭାବନାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଆମକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ହୁଏତ ପଥରର ମନ୍ଦିରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଭକ୍ତର ହୃଦୟରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଜ୍ୟୋତିକୁ କେବେହେଲେ ଲିଭାଇ ପାରିବ ନାହିଁ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି ଗଳ୍ପର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୦୨୪ (ବିକ୍ରମ ଅବ୍ଦ ୧୦୮୨)ର ଭାରତବର୍ଷ, ବିଶେଷ କରି ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ର ବା ସୋମନାଥ । ସେତେବେଳେ ଭାରତର ସାମାଜିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲେ ପ୍ରଭୁ ସୋମନାଥ । ମନ୍ଦିରର ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସହର ବା ଦେଶରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ସମଗ୍ର ଆର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତର ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା । ପ୍ରଭାସ ସହରଟି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଆବଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯାହାର ପ୍ରାଚୀରଗୁଡ଼ିକ ୨୦ ହାତ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ୬ ହାତ ଚଉଡ଼ା ଥିଲା । ଏହି ସହର ଭିତରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ଶହ ଶହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଳକ, ମନ୍ଦିରର ସେବକ, ବେପାରୀ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଭିଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା । କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ-ଏକାଦଶୀ ପରି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଏଠାରେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସ୍ରୋତ ନଦୀର ବନ୍ୟା ପରି ଛୁଟି ଆସୁଥିଲା ।

ମନ୍ଦିରର ଗଠନଶୈଳୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ୪୮ଟି ଶଙ୍ଖମଲମଲ ସ୍ତମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ ବିରାଟ ନୃତ୍ୟମଣ୍ଡପ ଶିଳ୍ପକଳାର ପରାକାଷ୍ଠା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲା । ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀରେ କେବଳ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ବରଂ କଳା ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତର ମଧ୍ୟ ଏକ ଗଭୀର ସ୍ଥାନ ଥିଲା । ମନ୍ଦିରର ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଦେବତାଙ୍କ ସେବାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପବିତ୍ର ପରିବେଶ ଭିତରେ ଏକ ବିରାଟ ବିପଦର ସଂକେତ ମିଳିଥିଲା । ଗଜନୀର ଶାସକ ମହମ୍ମଦ (ଯାହାଙ୍କୁ ଏଠାରେ 'ହମୀର୍‍' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି) ଭାରତର ସମ୍ପତ୍ତି ଲୁଣ୍ଠନ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ସୋମନାଥ ଅଭିମୁଖେ ବାହାରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ଏକତାର ଅଭାବ ଥିଲା । କେତେକ ରାଜପୁତ ଶାସକ କାପୁରୁଷତା ଦେଖାଇ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ହାତ ମିଳାଉଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ନିଜର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ବୀରତ୍ୱରେ ବଦ୍ଧପରିକର ଥିଲେ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ହିଁ ସୋମନାଥଙ୍କ ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବିରାଟ ସଂଘର୍ଷର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ

ଭୀମଦେବ: ଗୁଜରାଟର (ପାଟଣା) ଶାସକ ଭୀମଦେବ ଏହି ଉପନ୍ୟାସର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନାୟକ । ସେ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତା । ଦେଖିବାକୁ ଜଣେ ସିଂହ ପରି ବଳିଷ୍ଠ ଏହି ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ଆଖିର ତେଜ ଯେକୌଣସି ଶତ୍ରୁକୁ ଭୟଭୀତ କରିପାରେ । ସେ କେବଳ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗମ ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଶରଣାଗତକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତାଙ୍କର ପରମ ଧର୍ମ । ଚୌଲାକୁ କାପାଳିକ କବଳରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ମୋଡ଼ ବଦଳିଯାଏ । ମହମ୍ମଦ ଗଜନୀର ବିରାଟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଆଗରେ ସେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ନାହାନ୍ତି, ବରଂ ସମଗ୍ର ଗୁଜରାଟକୁ ଏକଜୁଟ କରି ସୋମନାଥଙ୍କ ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଢ଼ିଛନ୍ତି । ଚୌଲା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଗଭୀର ଏବଂ ସେ ତାକୁ ନିଜର ରାଣୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।

ଚୌଲା: ଉପନ୍ୟାସର ନାୟିକା ଚୌଲା ଜଣେ ପରମ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବଦାସୀ ଏବଂ ସୋମନାଥଙ୍କ ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର୍ତ୍ତକୀ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର କେବଳ ଏକ ଉପାସନା ସ୍ଥଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ୱୟଂ କୈଳାସ ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ ପାର୍ବତୀ ବୋଲି ମାନନ୍ତି । ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟ କେବଳ ଏକ କଳା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସମର୍ପଣ । ଭୀମଦେବଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଭକ୍ତି ଏବଂ ମାନବୀୟ ପ୍ରେମର ଏକ ଜଟିଳ ସମନ୍ୱୟ । ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ଚୌଲା ମନରେ ଅପରାଧବୋଧ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି ଯେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଜଣେ ମଣିଷ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି । କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୋତ୍ସର୍ଗ ପାଠକଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବପ୍ରବଣ କରିଦିଏ ।

ଗଙ୍ଗ ସର୍ବଜ୍ଞ: ପାଶୁପତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମୁଖ୍ୟ ଗଙ୍ଗ ସର୍ବଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନ, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ । ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ତାଙ୍କର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ ରହିଛି । ସେ ଭୀମଦେବଙ୍କର ଗୁରୁ ଏବଂ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ । ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ବିଜୟ ପାଇଁ ଥିବା ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱାସ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାହସ ପ୍ରଦାନ କରେ । ମନ୍ଦିରର ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ପରମ୍ପରା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ଶିବରାଶିଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଛାଇ ନାହାନ୍ତି । ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦତଳେ ସେ ନିଜର ଜୀବନ ବଳି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ସାମନ୍ତ ଚୌହାନ: ସାମନ୍ତ ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ଜଣେ ସଚ୍ଚା ରାଜପୁତ ବୀରର ପରିଚୟ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେ ଘୋଘାବାପାଙ୍କ ନାତି ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ପୁଅ । ନିଜ ପରିବାରର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ହାରି ନାହାନ୍ତି । ସେ ଏକୁଟିଆ ହମୀର୍‍ର ଶିବିରରେ ପହଞ୍ଚି ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଭଳି ଦୁଃସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସାମନ୍ତ ଚୌଲାକୁ ନିଜର ଭଉଣୀ ପରି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୀମଦେବ ଓ ପ୍ରଭାସକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେ ତ୍ୟାଗ ଓ ପ୍ରତିଶୋଧର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ।

ହମୀର୍‍ (ମହମ୍ମଦ ଗଜନୀ): କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତିନାୟକ ହେଉଛି ଗଜନୀର ଶାସକ ହମୀର୍‍ । ସେ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ଧ୍ୱଂସକାରୀ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ । ଭାରତର ସମ୍ପତ୍ତି ଲୁଣ୍ଠନ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା ଧ୍ୱଂସ କରିବା ତାଙ୍କର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । ସେ ଜଣେ କଠୋର ଶାସକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସାହସୀ ଶତ୍ରୁକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଜାଣିଛି, ଯାହା ସାମନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରୁ ଜଣାପଡ଼େ ।

ଶିବରାଶି: ଗଙ୍ଗ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶିବରାଶି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଈର୍ଷା ଓ କାମନାର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଜଣେ ବିଶ୍ୱାସଘାତକ ସାଜିଛନ୍ତି । ସେ ଚୌଲା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଗୁରୁଦେବଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରି ନିଜକୁ ଗୁରୁ ପଦରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କ୍ରୋଧ ଯୋଗୁଁ ସେ ହମୀର୍‍କୁ ଦୁର୍ଗ ଭିତରକୁ ଯିବାର ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ପ୍ରଭାସର ପତନର କାରଣ ସାଜିଥିଲା ।

ଗଙ୍ଗା: ଚୌଲାର ମାଆ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ନର୍ତ୍ତକୀମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ । ସେ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତା ଏବଂ ନିଜ ଝିଅର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତିତ । ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଜଣେ ସତୀ ନାରୀ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦତଳେ ନିଜ ଜୀବନ ବଳି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଘୋଘାବାପା: ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜେଜେବାପା ଏବଂ ମରୁଭୂମିର ଜଣେ ନିର୍ଭୀକ ଶାସକ । ସେ ହମୀର୍‍ର ଲାଞ୍ଚକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ସପରିବାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଝାସ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବଳିଦାନ ରାଜପୁତ ବୀରତ୍ୱର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ ।

ସଜ୍ଜନ ଚୌହାନ: ସାମନ୍ତଙ୍କ ବାପା । ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ଉଷ୍ଟ୍ରାରୋହୀ ଏବଂ ଦେଶଭକ୍ତ । ହମୀର୍‍ର ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ବାଟବଣା କରି ମରୁଭୂମିରେ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ ।

ବିମଳ ମେହେତା: ଭୀମଦେବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଜଣେ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ଯୋଦ୍ଧା । ସେ ଜଣେ ଜୈନ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସୋମନାଥଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସବୁପ୍ରକାର ସାହାଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଭୀମଦେବଙ୍କର ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସାଥୀ ।

ଦାମୋଦର ମେହେତା: ଭୀମଦେବଙ୍କ ଜଣେ ବୟସ୍କ ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରୀ । ସେ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ହମୀର୍‍ର ଆକ୍ରମଣ ଖବର ପାଟଣକୁ ଆଣିଥିଲେ । ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଯୋଜନା ଓ ପରିଚାଳନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।

ରାଓ କାମା ଲଖାନୀ: କଚ୍ଛର ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ କିନ୍ତୁ ଅସାମାନ୍ୟ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧା । ୮୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଶତ୍ରୁ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ସାହସ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ।

ନନ୍ଦୀଦତ୍ତ: ଚୌହାନ ବଂଶର କୁଳ ପୁରୋହିତ । ସେ ଘୋଘାଗଡ଼ର ଧ୍ୱଂସର ଜଣେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ସାମନ୍ତଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇଛନ୍ତି ।

ହରଦତ୍ତ: ତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ ମନ୍ଦିରର ଜଣେ ପୂଜକ, ଯିଏ ଗୁରୁ ଗଙ୍ଗ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ସଂସ୍କାରବାଦୀ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ଅର୍ଜନ ଗାନ୍ଧଭି: ନିଲମ୍‍ଗଡ଼ର ଦୁର୍ଗରକ୍ଷକ, ଯିଏ ସାମନ୍ତଙ୍କୁ ଘୋଘାବାପାଙ୍କ ଭୂତ ବୋଲି ଭାବି ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

କୁଣ୍ତଳା: ମନ୍ଦିରର ଜଣେ ନର୍ତ୍ତକୀ, ଯିଏ ଚୌଲା ପ୍ରତି ଈର୍ଷାନ୍ୱିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଶିବରାଶିଙ୍କ ସହିତ ମିଶି କେତେକ ଘୃଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

କାହାଣୀଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ଗୌରବ ଏବଂ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀର ଉତ୍ସବରୁ-। ସେହି ଶୁଭ ଦିନରେ ଚୌଲା ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି-। ତାଙ୍କର ସେହି ଅପୂର୍ବ ନୃତ୍ୟ ଦେଖି ଗୁଜରାଟର ରାଜା ଭୀମଦେବ ଏବଂ ଗୁରୁ ଗଙ୍ଗ ସର୍ବଜ୍ଞ ସମସ୍ତେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେହି ଉତ୍ସବର ମାହୋଲ ଭିତରେ ହଠାତ୍‍ ଏକ ଦୁଃସମ୍ବାଦ ଆସି ପହଞ୍ଚେ-। ମନ୍ତ୍ରୀ ଦାମୋଦର ମେହେତା ଖବର ଆଣନ୍ତି ଯେ ଗଜନୀର ହମୀର୍‍ ନିଜର ବିରାଟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ସହ ସୋମନାଥ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ମାଡ଼ି ଆସୁଛି । ଏହି ଖବର ପାଇ ଭୀମଦେବ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି ।

ସେହିଦିନ ରାତିରେ ଏକ ବିଚିତ୍ର ଘଟଣା ଘଟେ । ଚୌଲା ସମୁଦ୍ରକୁ ଗାଧୋଇବାକୁ ଯାଇଥିବା ବେଳେ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର କାପାଳିକ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ । ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ଭୀମଦେବ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି କାପାଳିକକୁ ହତ୍ୟା କରି ଚୌଲାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଏହି ସାକ୍ଷାତ ଫଳରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଜଣା ଆକର୍ଷଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଚୌଲା ନିଜକୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନର୍ତ୍ତକୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶିବଙ୍କର ଅର୍ପିତ ନିର୍ମାଲ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦିଅନ୍ତି । ଯୁଦ୍ଧ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଭୀମଦେବ ଚୌଲାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି ଯେ ସେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ଫେରିବେ ।

ହମୀର୍‍ର ଗତି ରୋକିବା ପାଇଁ ଗୁରୁ ଗଙ୍ଗ ସର୍ବଜ୍ଞ ସାମନ୍ତ ଚୌହାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ଘୋଘାରାଣାଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାନ୍ତି । ଘୋଘାବାପା ଜଣେ ନିର୍ଭୀକ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ । ସେ ହମୀର୍‍ର ଲାଞ୍ଚକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ନିଜର ସମସ୍ତ ପରିବାର ଏବଂ ସୈନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଝାସ ଦିଅନ୍ତି । ଘୋଘାବାପା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ (ସାମନ୍ତଙ୍କ ବାପା) ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ହମୀର୍‍କୁ ବହୁଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମରୁଭୂମିରେ ଅଟକାଇ ରଖନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଏହି ତ୍ୟାଗ ଫଳରେ ଭୀମଦେବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ସମୟ ମିଳିଯାଏ ।

କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ଜଟିଳ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଶିଷ୍ୟ ଶିବରାଶି ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା କରନ୍ତି । ସେ ଚୌଲାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଗୁରୁଦେବଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରି ଶେଷରେ ହମୀର୍‍କୁ ଦୁର୍ଗ ଭିତରକୁ ଯିବାର ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଏହା ଫଳରେ ସୋମନାଥ ଦୁର୍ଗର ପତନ ଘଟେ । ଭୀମଦେବ ଏବଂ ସାମନ୍ତ ଅନ୍ତିମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଢ଼ନ୍ତି । ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଦେବ ଗୁରୁତର ଆହତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସାମନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଚୌଲାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ବାଟେ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାନ୍ତି । ଗୁରୁ ଗଙ୍ଗ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ହିଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ବଳି ଦିଅନ୍ତି । ହମୀର୍‍ ମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସ କରେ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦିଏ ।

ଏହି ବିରାଟ ଧ୍ୱଂସ ଭିତରୁ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ଆଶାର ଜନ୍ମ ହୁଏ । ଭୀମଦେବ ସୁସ୍ଥ ହୋଇ ପୁଣି ସୈନ୍ୟ ଏକଜୁଟ କରନ୍ତି ଏବଂ ହମୀର୍‍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରନ୍ତି । ଚୌଲା ଓ ଭୀମଦେବଙ୍କର ବିବାହ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଚୌଲାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଅପରାଧବୋଧ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ । ସେ ଭାବନ୍ତି ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦାସୀ ହୋଇ ଜଣେ ମଣିଷକୁ ସ୍ୱାମୀ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ପାପ କରିଛନ୍ତି । ଶେଷରେ ଯେତେବେଳେ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଚୌଲା ଏକ ଅନ୍ତିମ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଦିଏ ।

ଉପସଂହାର

ଜୟ ସୋମନାଥ' କେବଳ ଏକ ଐତିହାସିକ ଉପନ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କର ରକ୍ତରେ ଲେଖାହୋଇଥିବା ଏକ ଅମର କାହାଣୀ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଶିଖାଏ ଯେ ମନ୍ଦିର ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ କୌଣସି ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଭାଙ୍ଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ପାଠକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଆସ୍ଥା ଓ ବିଶ୍ୱାସକୁ କେହି କେବେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ହମୀର ସୋମନାଥଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଭୀମଦେବ ଓ ସାମନ୍ତଙ୍କ ଭଳି ବୀରମାନେ ସେହି ଧ୍ୱଂସ ସ୍ତୂପରୁ ପୁଣି ଥରେ ନୂତନ ଭାରତର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଥିଲେ-।

ଏହି ସାରାଂଶରେ କାହାଣୀର କେବଳ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଚୌଲାଙ୍କ ସେହି ରହସ୍ୟମୟ ଶେଷ ନୃତ୍ୟର କାରଣ କ'ଣ ଥିଲା ? ସାମନ୍ତଙ୍କ ଜୀବନର ପରିଣତି କ'ଣ ହେଲା ? ଏବଂ କିପରି ଭୀମଦେବ ପୁଣି ସୋମନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଛିଡ଼ା କଲେ ? ଇତିହାସ ପ୍ରେମୀ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ଜଣେ ସାଧାରଣ ପାଠକ, ଏହି ବହିଟି ଆପଣଙ୍କୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାନ୍ଧି ରଖିବ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଶପ୍ରେମର ଏକ ନୂତନ ଶିଖା ଜଳାଇଦେବ । ଏହା ଏକ ଏଭଳି କାହାଣୀ, ଯାହା ଶେଷ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ମନରେ 'ଜୟ ସୋମନାଥ'ର ଧ୍ୱନି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିବ ।